De kunstenaar als stedelijk glijmiddel

Er valt weinig aan af te dingen. De kunstenaar is het ultieme gebruiksvoorwerp in de stedelijke vernieuwing. Ze zijn goedkoop, flexibel, plooibaar, multi-inzetbaar, kunnen dienstdoen als sociaal werker, marketingexpert, onderzoeker, ondernemer, psycholoog, begeleider van inspraakprocessen, en indien nodig, als collectief geweten dat ons herinnert aan de schaduwzijden van de vernieuwing. Het ultieme gebruikersgemak van de kunstenaar wordt nog verder vergemakkelijkt door de korte leveringstermijn en de haast oneindige voorraad. Het opentrekken van een blik kunstenaars is in een vloek en een zucht gebeurd. Bij gebrek aan budget, dan werkt men gratis, als lieftallige stagiaire, romantische bohemien of oneindige student. De kunstenaar komt in de moeilijkste hoekjes; geschikt voor het wegwerken van de smerigste plekjes. De kunstenaar; netjes gekleed, welbespraakt en goedgemanierd. Dames en heren, corporaties en overheden, ontwikkelaars en marketeers, sla uw slag!

Merijn Oudenampsen plaatst voor Archined een heleboel vraagtekens bij de manier waarop vandaag kunst op locatie gebracht wordt. Wat is de rol van de kunstenaar in de stedelijke vernieuwing, meer dan het toevoegen van waarde aan de prijs van het omliggend onroerend goed? Is de kunst medeplichtig aan gentrification? En wat is er nog over van de autonomie van de kunst, nu zij op zo’n directe wijze in dienst staat van de overheid en ontwikkelaars?

Van speeltuin tot werkplaats

Onder de titel “Van speeltuin tot werkplaats – Het raadsel van de creatieve stad” plaatst Merijn Oudenampsen (flexmens.org) vraagtekens bij de idee en vooral de praktijk van de creatieve stad – zoals die een aantal jaren geleden door Richard Florida werd gelanceerd en sedertdien door steeds meer steden in de praktijk werd gebracht.

Wat kan er nu op tegen zijn, een creatieve stad? Het voornamelijkste bezwaar van de nuchtere toehoorder bij het horen van de zoveelste beleidskreet over de creatieve stad, is het hyperige gehalte van het geheel en de vele uitroeptekens waarmee de beleidsmakers hun enthousiasme onderstrepen. Maar de belangrijkste vraag wordt veelal niet gesteld. Draait het in de creatieve economie wel om creativiteit in plaats van om de economie?

Neen dus, want Oudenampsen concludeert onder meer dat in de zogenaamd creatieve stad creativiteit altijd ondergeschikt is aan de economie. Met als consequentie dat het beleid van de creatieve stad de sociale segregatie in een stad net bevordert in plaats van bestrijdt.

Paradoxaal genoeg betekent de fusie tussen economie en creativiteit, dat we steeds economischer zijn met creativiteit. Terwijl de creatieve marketingcampagne van de gemeente op volle stoom doordraait, wordt er inmiddels op vele terreinen flink bezuinigd in de cultuursector en het onderwijs. Theater en muziekgroepen worden bedreigd met opheffing, terwijl op universiteiten scholen en musea de inhoud steeds vaker ondergeschikt maakt aan allerlei quota’s en efficiency maatregelen. Het publieke geheim van de hedendaagse creatieve stad is dat alleen creativiteit die tot economische spin-offs leidt, welkom is.

We zijn dus nog steeds ver (of steeds verder?) verwijderd van de stad zoals bijvoorbeeld de kunstenaar Constant Nieuwenhys en de urbanist Henri Lefebvre die voor ogen hadden:

Terwijl Constant de bevrijding van het creatieve domein uit het economische domein voorzag, zijn we op dit moment getuige – met de creatieve stad van Richard Florida – van de uitbreiding van het economische in het the creatieve domein.

en:

Volgens de Franse urbanist Lefebvre betekent het recht op de stad, ‘the right of citizens and city dwellers, (…), to appear on all the networks and circuits of communication, information and exchange.’ Laten we ons opnieuw voorstellen hoe de creatieve stad van ons allemaal zou kunnen zijn.

Flexmens 2.4

Flexmens is behalve een prima website ook een uitstekend offline magazine over actualiteit, politiek en sociale bewegingen. Versie 2.4 is nu vers van de pers.

“Geen reden om er omheen te draaien: we leven in limbo.
Niet het één, niet het ander. Limbo is een tussentoestand. Limbo is het zich tussen twee werelden bevinden, in afwachting van dingen die komen gaan, zonder het gevoel daar erg veel controle over te hebben.”

Je kan alle artikels online lezen of het nummer downloaden in pdf. Maar eigenlijk moet je proberen om een papieren versie op de kop te tikken. Het nummer werd namelijk gedrukt bij Knust/Extrapool, een grafische werkplaats die het kleinschalig stencilwerk de hoogste toppen laat scheren.

Radio Alice

Johny Lenaerts vertaalde voor Flexmens de inleiding die Felix Guattari schreef bij het boek “Radio-Alice, Radio Libre”, een ode aan de piratenradiozender Radio Alice uit Bologna. De tekst laat op scherpe wijze het politieke perspectief zien dat Guattari deelde met de Italiaanse radicalen.

Felix Guattari: Miljoenen potentiële Alices.